Farmacogenetica.nl

Farmacogenetica.nl is een website met informatie voor professionals en patiënten over DNA onderzoek ten bate van geneesmiddeltherapie.  

Achtergronden, interpretaties, stand van zaken en hoe testen aan te vragen en bij wie, en hoe te interpreteren. Deze site is opgezet door het Nederlands Expertisecentrum Farmacogenetica, Afd. Klinische Chemie van het Erasmus MC Rotterdam, en wordt beheerd door Prof Dr RHN van Schaik.

De site wordt mede mogelijk gemaakt door LIFE TECHNOLOGIES, LUMINEX, de NVKC en het Erasmus MC Rotterdam.

 

Verschillen 

Er bestaan verschillen tussen mensen in hun vermogen om geneesmiddelen af te breken.

Dit wordt voor een groot deel veroorzaakt door DNA varianten van metaboliserende enzymen. Een DNA variant codeert vaak voor een minder actief enzym. In een enkel geval kan een DNA variant juist coderen een hogere enzymactiviteit. Hierdoor hebben sommige personen een lagere, en andere personen juist een hogere dosis van een geneesmiddel nodig om het juiste effect te verkrijgen. Of hebben sommige mensen meer last van bijwerkingen op een standaard dosis dan anderen.

Eiwitten 

Ook genetische variatie in andere eiwitten dan enzymen kunnen verantwoordelijk/voorspellend zijn voor afwijkende reactie op geneesmiddelen.

Voorbeelden zijn het aangrijpingseiwit van coumarines VKORC1, geneesmiddelreceptoren zoals o.a. OPRM1 (morfine) en eiwitten van het HLA-complex: HLA-B*5701 (Abacavir). 

Enzymen 

Geneesmiddelen worden in het lichaam afgebroken door enzymen in de lever.

Cytochroom P450 enzymen maken hier een belangrijk onderdeel van uit. CYP2D6, CYP2C9, CYP2C19 en CYP3A4/5 zijn klinisch de belangrijkste, enzymen. Samen zijn ze betrokken zijn bij het metabolisme van 70% van alle geneesmiddelen. Naast cytochroom P450 enzymen spelen ook andere enzymen een rol bij geneesmiddelafbraak, zoals methyltransferases, sulfotransferases, UDP-glucuronosyltransferases, acetyltransferases en geneesmiddeltransporters.  

Variant 

Dragers van deze variant zijn alleen op te sporen door DNA onderzoek.

DNA varianten die in >1% van de bevolking voorkomen worden genetische polymorfismen of SNPs (single nucleotide polymorphisms) genoemd. Het hebben van een DNA variant voor een geneesmiddel metaboliserend enzym leidt niet tot ziekte. Maar voor behandeling met medicijnen kan in een aantal gevallen een aangepaste therapie beter werken.

FARMACOGENETISCH PROFIEL

Wanneer overdosering (toxiciteit) of onderdosering (effectiviteit) ernstige gevolgen kan hebben, kan vooraf bepalen van het farmacogenetisch profiel (screening op relevante genetische polymorfismen) een waardevolle benadering zijn.

Anderzijds kan bij probleemgevallen (patiënten die bij een standaarddosering ongewoon hoge of lage plasmaspiegels hebben) een genetische oorzaak worden aangetoond of uitgesloten. Dit alles om tot meer begrip van een klinisch probleem te komen en een afgewogen keuze voor een alternatief medicijn te kunnen maken.

Wat kan ik met een Farmacogenetica Profiel?

Dit kaartje is met name bedoeld om de informatie van uw DNA onderzoek goed door te kunnen geven aan uw arts of apotheker.

Iedere apotheker en arts in Nederland heeft toegang tot de KNMP-Kennisbank en de zogenaamde G-standaard. Daarin is te vinden welke geneesmiddelen op welke wijze qua dosering moeten worden aangepast op basis van uw profiel. Indien de apotheker uw DNA profiel opneemt in het systeem, zal er automatisch medicatiebewaking plaatsvinden op basis van uw DNA informatie.

Worden Farmacogenetische analyses vergoed?

In gesprekken met diverse zorgverzekeraars is aangegeven dat Farmacogenetische analyses in het kader van geconstateerde bijwerkingen of ineffectiviteit in principe vergoed worden. Dit kan mogelijk van verzekeraar tot verzekeraar verschillen, dus handig om dit even na te vragen. Een test gaat mogelijk wel van uw eigen risico af. Voor screening (aanvraag van een DNA test voordat u met medicatie begint) is het niet altijd duidelijk of dit wordt vergoed. Hiervoor verwijzen wij u naar uw zorgverzekeraar.

Indien ik mijn bloed geanalyseerd wil hebben in het Ersmus MC: hoe pak ik dat dan aan?


U kunt bij het bloed prikken een ingevuld formulier van het Erasmus MC meenemen.

Echter, het bloedprikkende ziekenhuis kan besluiten om uw bloed elders heen te sturen voor onderzoek. U kunt bij het bloed prikken uw wens aangeven (bijvoorbeeld omdat er al eerder contact is geweest een er advisering heeft plaatsgevonden met het Erasmus MC). In de regio Rotterdam werkt het Erasmus MC nauw samen met het STAR-MDC. Ziekenhuizen die hebben aangegeven aangevraagd Farmacogenetisch onderzoek NIET door te sturen naar het Erasmus MC (maar naar een ander ziekenhuis) zijn: Ziekenhuis Gelderse Vallei. 

Is er een verschil tussen laboratoria die deze testen aanbieden?


De laboratoria die vermeld staan op deze site zijn onderdeel van het Netwerk Klinische Farmacogenetica Nederland. Dit houdt in dat zij proberen zo goed mogelijk de diagnostiek op dit gebied af te stemmen op de meest recente stand van zaken. Er kunnen kleine verschillen bestaan in het aantal testen dat wordt aangeboden, het aantal variaties van een enzym dat bepaald wordt, en de prijs. 

Heb ik een doorverwijzing nodig?

Nee, in principe hoeft dat niet. Uw huisarts kan deze test ook aanvragen.

Bloed prikken kan bij de huisarts, een huisartsenpost of een nabij gelegen ziekenhuis. Indien u het door uw huisarts ingevulde aanvraagformulier meeneemt, zal uw bloed met het aanvraagformulier worden verzonden naar een ziekenhuis waar deze testen worden uitgevoerd. Indien u uw DNA test uitgevoerd wil hebben in een speciaal door u geselecteerd ziekenhuis, is het raadzaam dit expliciet kenbaar te maken. Echter, het is mogelijk dat uw materiaal niet doorgezonden wordt naar het door u aangeven ziekenhuis omdat er lokaal andere afspraken zijn gemaakt. Vraag hiernaar indien u uw materiaal door een specifiek ziekenhuis wil hebben onderzocht.

Waarom een Farmacogenetisch Profiel?

Wanneer overdosering (toxiciteit) of onderdosering (effectiviteit) ernstige gevolgen kan hebben, kan vooraf bepalen van het farmacogenetisch profiel (screening op relevante genetische polymorfismen) een waardevolle benadering zijn. Anderzijds kan bij probleemgevallen (patiënten die bij een standaarddosering ongewoon hoge of lage plasmaspiegels hebben) een genetische oorzaak worden aangetoond of uitgesloten. Dit alles om tot meer begrip van een klinisch probleem te komen en een afgewogen keuze voor een alternatief medicijn te kunnen maken.

Waarom medicijnen op maat?

Er bestaan verschillen tussen mensen in hun vermogen om geneesmiddelen af te breken.

Dit wordt voor een groot deel veroorzaakt door DNA varianten van metaboliserende enzymen. Een DNA variant codeert vaak voor een minder actief enzym. In een enkel geval kan een DNA variant echter ook juist coderen een hogere enzymactiviteit. Hierdoor hebben sommige personen een lagere, en andere personen juist een hogere dosis van een geneesmiddel nodig om het juiste effect te verkrijgen. Of hebben sommige mensen meer last van bijwerkingen op een standaard dosis dan anderen.

Wat houdt een DNA-paspoort in?

Een DNA-paspoort Farmacogenetica betreft de uitkomsten van DNA onderzoek, specifiek gericht op de afbraak van geneesmiddelen.

Dit onderzoek kan het meest relevante enzym betreffen (CYP2D6: betrokken bij de afbraak van 25% van alle geneesmiddelen, waaronder antidepresiva, antipsychotica, pijnmedicatie, beta-blokkers en tamoxifen). Maar kan ook een panel van bijvoorbeeld de 5 meest relevante enzymen zijn: CYP2C9, CYP2C19, CYP2D6, CYP3A4, VKORC1. Dit panel zegt iets over gevoeligheid voor antistolling met coumarines (CYP2C9/VKORC1), antistolling met Plavix/clopidogrel (CYP2C19), antidepressiva en antipsychotica (CYP2C19, CYP2D6, CYP3A4), pijnmedicatie (CYP2D6), oncologie (CYP2D6, CYP3A4). Indien er meer dan 2 enzymen zijn getest, spreken we van een paspoort. Het meest uitgebreide paspooort kan 20 testen bevatten.

Bekijk hier het DNA-paspoort van Katja Schuurman.

Waar is zo'n DNA-paspoort te krijgen?

De Afdeling Klinische Chemie van het Erasmus MC, waar het Expertsiecentrum Farmacogenetica gehuisvest is, maakt als enige in Nederland op dit moment deze DNA-paspoorten. Ze worden in principe uitgegeven bij aanvragen van 3 of meer testen vanuit de huisarts, of 4 of meer tetsen vanuit een ziekenhuis. De achtergrond voor deze keuze is de huidige beschikbare capaciteit om deze DNA-paspoorten te maken. 

 Bekijk hier het DNA-paspoort van Katja Schuurman: http://www.npo.nl/katjas-bodyscan/17-03-2015/WO_NCRV_812369